Cam İşleme Sanatı

Atölye : CamCam Burçin Evrim
Mail:      burcin@burcinevrim.com




Camın Tarihi

Cam, doğal ve insan eliyle yaratılmış cam olmak üzere ikiye ayrılır. Obsidyen olarak adlandırılan doğal cam yanardağdan püsküren lavların, yanardağın eteklerinde soğuması ile oluşur, yarı değerli taş olarak kabul edilir. Bedenin elekriğini boşaltmak için uygun bir taştır, kızgınlık ve öfke duyguları yok eder.

Hayatımızı bir çok kullanım alanıyla çevreleyen insan yapımı camın ilk kez Mısırlılar ve Finikeliler tarafından I.Ö. II. YY' da  üretildiği söylenegelmektedir, bunun yanında  Mezopotamya' da bulunan ilk cam örneklerinin I.Ö. III YY' a ait olduğu sanılmaktadır. Camın en temel maddesi kumdur, kaynama noktasını düşürmek için formüle soda, sertleşmesi ve uzun ömürlü olması için de kireç eklenir.

Camın yapı, dekorasyon ve diğer fonksiyonel alanlar dışında kullanım bulduğu alanlardan biri de cam boncuklardır, hatta camın ilk kullanım alanı çeşitli süs boncuklarıdır ve bu boncukların kıymetli taşlardan yapılan takıların yerine yerleştirilmek istendiği bilinmektedir. Mısırda ve diğer eski uygarlıklarda cam boncuktan yapılmış takılara rastlanmıştır. Anadolu' da yaygın olarak üretilen nazar boncuğu yapımına alternatif olarak, günümüzde değişen teknolojik koşullar sayesinde daha modern tekniklerle cam boncuklar üretilebilmektedir, fakat temelde yapılan işlemler aynıdır.
 
Burçin Evrim tarafından kurulmuş CamCam cam boncuk atelyesi, varolan en modern yöntemlerle el yapımı cam boncuklar üretmekte, daha sonra bunları altın, gümüş, kristal ve deri ile birleştirerek değerli cam takılar, aksesuarlar haline getirmektedir. CamCam atelyesinde kullanılan camlar boncuk yapımı için özel olarak üretilmiş ve üretim sırasında renklendirilmiş olan Venedik' in Murano adasında üretilen Effetre camları, Prag' da üretilen Ornela camları ve Almanya' nın Lauscha kentinde üretilen Lauscha camlarıdır. Her markanın ve her rengin karakteristik özellikleri vardır. Kesitleri 2 ila 10 mm arasında değişen cam çubukların pastel, transparan, opalino, filigrano, dichroic, striking diye adlandırılan farklı türleri vardır. Farklı markaları birbiri ile kullanabilmemiz için aynı COE (oefficient of expansion) derecesine sahip olmaları gerekir, en çok kullanılan Moretti camlarının COE si 104 tür.

Transparan ve opak renklerde Moretti cam çubukları




Boncukların yapılması için öncelikle camı saracağımız mandrel olarak adlandırılan 1.5,2.5 ya da 3mm kesitli çelik çubukların cam sarılacak kısmının kaolen ve alumina esaslı bir karışım ile kaplanmış olması gerekir ki, eriyik halindeki cam çeliğe yapışmasın ve boncuk soğuduktan sonra rahatça çubuktan çıkarılsın. Cam eritilerek çubuğa damlatılır, yer çekiminden faydalanarak ve çubuğu istediğimiz yönde çevirerek, çeşitli aletler kullanılarak boncuğa şekil verilir.Bu işlemler sırasında isteniyorsa boncuğa başka renkler katılır, çiçek ve benzeri desenler yapılır, ya da boncuk varaklarla süslenir.  Şekli ve deseni tamamlanan boncuk ateşte bir süre tavlandıktan sonra küle ya da vermakulit denilen maddeye gömülür ya da boncuk tavlama fırınlarında kontrolü olarak soğumaya bırakılır, stresi alınır. Boncuklar soğuduktan sonra mandrelden dikkatlice ayrılır ve delikleri içinde kaolen kalmayacak şekilde iyice temizlenir. Aniden soğuyan boncuk içinde stres barındırır ve çatlaması muhtemeldir bu yüzden boncuğun tavlanmasında ve soğutulmasında çok dikkatli olmak gerekir. Füzyon fırınlarında olduğu gibi camın stresini ölçmek mümkün olmadığı için,  boncuğu doğru şekilde tavlamak ve stresini almak, camı tanımak ile mümkündür.

 Mandrel üzerinde soğumuş boncuklar






Camı şekillendirmekte kullanılan el aletleri

Boncukları eritmek için farklı şalümolar kullanılmaktadır, CamCam atelyesinde ağırlıklı  olarak propan gazı ve saf oksijen ile camı eriten şalümolar kullanılmaktadır. Altın ve gümüş varak  ile veya metalik desen ile işlenecek boncuklarda ise boncuk yapımı için özel olarak üretilmiş olan gaz şalümosu tercih edilmektedir. Boncuk yapımında camın eritilmesi için 850 ile 1200 derece arasında çalışmak gerekir. Kullanılan cam markası ve yapılacak boncuğun büyüklüğüne göre ateşin ısısı ve şiddeti ile oynamak gerekmektedir.

Kor halindeki çelik çubuğa sarılmış boncuğun grafit ile şekillendirimesi


Cam boncuk yapımında kullanılan camlardışında altın, gümüş, bakır ve paladyum varaklar, aventurin olarak adlanırılan yıldız taşı, murrini denilen küçük desenli camlar, fritler, enamel denilen cam tozları ve hatta kubik zirkonlar kullanmak mümkündür.



Frit, çiçek desenli murrini (mille fiore), aventurin

Bugün Venedik' te, Amerika' da ve Almanya' da kullanılan cam boncuk yapımında yukarıda anlatılan teknikler ve aletler kullanılmaktadır. Türkiye' de cam boncuk yapımı ve alev sanatına duyulan ilgi her geçen gün artmaktadır, bu konuda kuşkuşuz Beykoz' daki Cam Ocağı' nın büyük katkıları vardır.

Ülkemizde yurt Hindistan ve Çin' den gelen, kilo ile satılan cam boncuklar çok revaçtadır, kullanılan malzemenin kalitesi ve işçiliği modern cam boncuk yapımındakinden oldukça farklıdır. Yukarıda anlattığım teknikler ve malzemelerle üretilen cam boncuklar değerli takı statüsüne sahiptirler. Cam çok güzel ama çok hassas bir malzemedir, kaliteli ve güzel tasarımlar ortaya koymak için onu tanımak gerekir.